Als zzp’er met één vaste opdrachtgever werken kan aantrekkelijk zijn: een stabiele inkomstenstroom, een vertrouwde werkrelatie en voorspelbaarheid. Toch schuilt hier een risico: schijnzelfstandigheid. De Belastingdienst kijkt kritisch naar situaties waarin een zelfstandige feitelijk als werknemer functioneert, en de gevolgen kunnen ingrijpend zijn voor zowel zzp’er als opdrachtgever. Gelukkig is werken voor één opdrachtgever niet automatisch verboden of problematisch, mits je aan bepaalde voorwaarden voldoet.
In dit artikel beantwoorden we de belangrijkste vragen over schijnzelfstandigheid en leggen we uit hoe je als zzp’er veilig kunt werken met één opdrachtgever zonder juridische risico’s te lopen.
Wat is schijnzelfstandigheid precies?
Schijnzelfstandigheid ontstaat wanneer iemand formeel als zelfstandige werkt, maar in de praktijk functioneert als werknemer. Dit betekent dat er weliswaar een overeenkomst van opdracht bestaat, maar dat de feitelijke werkrelatie alle kenmerken heeft van een dienstverband. De Belastingdienst beschouwt deze situatie als ongewenst, omdat de zelfstandige geen loonheffingen en premies werknemersverzekeringen betaalt, terwijl dat wel zou moeten.
Het verschil tussen echte zelfstandigheid en schijnzelfstandigheid zit in de mate van vrijheid en zeggenschap. Een echte zelfstandige bepaalt zelf hoe, waar en wanneer het werk wordt uitgevoerd, draagt ondernemersrisico en werkt voor meerdere opdrachtgevers. Bij schijnzelfstandigheid ontbreekt deze vrijheid: de opdrachtgever geeft instructies, bepaalt werktijden en de zelfstandige is volledig geïntegreerd in de organisatie.
De term schijnzelfstandigheid wordt vaak gebruikt in discussies over arbeidsrecht en belastingen, vooral in technische sectoren waar detachering en flexibele arbeid veel voorkomen. Voor professionals in bouw, vastgoed, infrastructuur en installatietechniek is het daarom belangrijk om de kenmerken van een gezonde zelfstandige werkrelatie te kennen.
Mag je als zzp’er met één opdrachtgever werken?
Ja, je mag als zzp’er met één opdrachtgever werken. Er bestaat geen wettelijk verbod op het hebben van slechts één klant. De Belastingdienst kijkt niet naar het aantal opdrachtgevers, maar naar de aard van de werkrelatie. Het gaat erom of je als zelfstandige ondernemersrisico loopt, zeggenschap hebt over je werk en vrij bent in de uitvoering van je opdracht.
Hoewel het dus juridisch toegestaan is, verhoogt werken voor één opdrachtgever wel het risico op schijnzelfstandigheid. De Belastingdienst let extra op wanneer een zelfstandige langdurig en exclusief voor dezelfde organisatie werkt. In zo’n situatie is het des te belangrijker dat je kunt aantonen dat je daadwerkelijk als ondernemer opereert en niet als werknemer in vermomming.
Veel zzp’ers in technische functies werken bewust met één hoofdopdrachtgever voor stabiliteit, maar nemen tegelijkertijd kleinere opdrachten aan of investeren in hun eigen bedrijf. Dit helpt om het ondernemersprofiel te versterken en toont aan dat er sprake is van meerdere inkomstenbronnen en zakelijke activiteiten.
Welke criteria gebruikt de Belastingdienst om schijnzelfstandigheid te beoordelen?
De Belastingdienst gebruikt onder meer de modelovereenkomst om te beoordelen of er sprake is van schijnzelfstandigheid. Belangrijke criteria zijn: het persoonlijk verrichten van de arbeid, de mate van gezagsverhouding, de duur van de samenwerking en het ondernemersrisico. Als een zelfstandige zich gedraagt als werknemer en de opdrachtgever als werkgever, bestaat er risico op herkwalificatie.
De belangrijkste beoordelingscriteria zijn:
- Gezagsverhouding: Geeft de opdrachtgever instructies over hoe, waar en wanneer het werk moet worden gedaan? Hoe meer controle, hoe groter het risico.
- Persoonlijke arbeidsverplichting: Moet je het werk zelf uitvoeren of mag je iemand anders inschakelen?
- Ondernemersrisico: Loop je financieel risico, zoals het niet betaald krijgen bij ziekte of het investeren in eigen materiaal en middelen?
- Duur en exclusiviteit: Werk je langdurig en uitsluitend voor één opdrachtgever zonder andere klanten?
- Integratie in de organisatie: Functioneer je als onderdeel van het team, onder vergelijkbare voorwaarden als werknemers?
De Belastingdienst kijkt naar het totaalplaatje van deze criteria. Geen enkel criterium is op zichzelf doorslaggevend, maar de combinatie bepaalt of de arbeidsrelatie als dienstverband of als echte zelfstandigheid wordt beschouwd. Voor zzp’ers in technische sectoren is het verstandig om bij langdurige opdrachten extra aandacht te besteden aan deze criteria.
Wat zijn de risico’s van schijnzelfstandigheid voor zzp’er en opdrachtgever?
Bij schijnzelfstandigheid riskeert de opdrachtgever naheffingen van loonheffingen, premies werknemersverzekeringen en boetes over meerdere jaren. De zzp’er kan geconfronteerd worden met terugvordering van toeslagen, verlies van fiscale aftrekposten en naheffingen van premies. Beide partijen lopen daarnaast juridische risico’s en reputatieschade, wat vooral in technische sectoren, waar netwerken belangrijk zijn, ernstige gevolgen kan hebben.
Voor de opdrachtgever kunnen de financiële gevolgen aanzienlijk zijn. Wanneer de Belastingdienst een arbeidsrelatie herkwalificeert als dienstverband, moet de opdrachtgever alsnog loonheffingen en premies werknemersverzekeringen betalen over alle vergoedingen die aan de zzp’er zijn betaald. Dit kan oplopen tot jaren terug, vermeerderd met boetes en rente.
Voor de zzp’er zijn de gevolgen ook ingrijpend. Toeslagen zoals zorgtoeslag en huurtoeslag kunnen worden teruggevorderd omdat deze gebaseerd waren op een te laag inkomen. Daarnaast kunnen fiscale voordelen zoals de zelfstandigenaftrek en startersaftrek worden ingetrokken. In sommige gevallen moet de zzp’er zelfs premies volksverzekeringen nabetalen.
Naast financiële risico’s bestaat er ook onzekerheid over de juridische status. Een zzp’er die als werknemer wordt beschouwd, kan ineens aanspraak maken op werknemersrechten zoals ontslagbescherming en vakantiedagen. Dit kan leiden tot complexe juridische procedures en verstoorde werkrelaties.
Hoe voorkom je schijnzelfstandigheid bij één opdrachtgever?
Om schijnzelfstandigheid te voorkomen, zorg je voor een duidelijke overeenkomst van opdracht waarin je zeggenschap en ondernemersrisico vastlegt. Werk met een eigen bedrijfsidentiteit, factureer via je eigen onderneming, bepaal zelf je werktijden en werkwijze, en investeer in je bedrijf. Neem daarnaast kleinere opdrachten aan naast je hoofdopdrachtgever om je ondernemersprofiel te versterken.
Concrete maatregelen om schijnzelfstandigheid te voorkomen:
- Stel een heldere overeenkomst van opdracht op waarin resultaatverplichtingen staan en geen arbeidsverplichting
- Behoud vrijheid in het bepalen van je werktijden, werkplek en werkwijze
- Gebruik je eigen gereedschap, software en bedrijfsmiddelen waar mogelijk
- Factureer met btw via je eigen onderneming en handel onder je bedrijfsnaam
- Loop financieel risico: geen betaling bij ziekte, eigen aansprakelijkheid, investeringen in je bedrijf
- Zorg voor meerdere opdrachtgevers of zichtbare acquisitie-inspanningen
- Blijf investeren in je eigen ontwikkeling en bedrijfsgroei
Het is verstandig om periodiek je situatie te evalueren, zeker bij langdurige opdrachten. Bespreek met je opdrachtgever hoe jullie de samenwerking kunnen vormgeven zonder in de valkuilen van schijnzelfstandigheid te trappen. Transparantie en goede afspraken beschermen beide partijen tegen ongewenste consequenties.
Hoe Lakehouse helpt bij veilige detachering en opdrachten
Bij Lakehouse begrijpen we de complexiteit van werken als zelfstandige in technische sectoren. We begeleiden professionals en opdrachtgevers bij het opzetten van gezonde, juridisch veilige werkrelaties die voldoen aan alle eisen van de Belastingdienst.
Onze aanpak omvat:
- Advies over contractvorming en het voorkomen van schijnzelfstandigheid
- Bemiddeling tussen opdrachtgevers en zelfstandige professionals in bouw, vastgoed, infrastructuur en installatietechniek
- Transparante communicatie over arbeidsvoorwaarden en verwachtingen
- Begeleiding bij interimmanagement en detacheringsconstructies die juridisch waterdicht zijn
Of je nu op zoek bent naar een nieuwe opdracht als zelfstandige professional of als organisatie geschikte kandidaten zoekt, wij zorgen voor een match die past bij jouw situatie en voldoet aan alle juridische vereisten. Neem contact met ons op om te bespreken hoe wij jou kunnen helpen met veilige en duurzame werkrelaties in de technische sector.