Ja, een ZZP’er mag in principe hetzelfde werk doen als een werknemer in loondienst. Het gaat niet om de aard van het werk zelf, maar om de manier waarop de werkrelatie is vormgegeven. Het verschil zit in de mate van zelfstandigheid, vrijheid en ondernemerschap. Wanneer een ZZP’er echter onder dezelfde voorwaarden werkt als een werknemer, kan er sprake zijn van schijnzelfstandigheid. Dit is een situatie die juridische en financiële risico’s met zich meebrengt voor beide partijen.
Mag een ZZP’er hetzelfde werk doen als een werknemer in loondienst?
Een ZZP’er mag dezelfde taken uitvoeren als een werknemer in loondienst, mits de arbeidsrelatie voldoet aan de kenmerken van zelfstandig ondernemerschap. De Wet DBA (Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties) bepaalt niet dat het soort werk bepalend is voor de juridische status. Waar het om draait, is de vraag of de ZZP’er daadwerkelijk als zelfstandige opereert of feitelijk functioneert als werknemer zonder dienstverband.
Het probleem ontstaat wanneer de werkrelatie qua invulling niet verschilt van een normale arbeidsovereenkomst. Denk aan situaties waarin een ZZP’er structureel bij één opdrachtgever werkt, vaste werktijden heeft, instructies krijgt zoals een werknemer en geen ondernemersrisico loopt. In technische sectoren zoals de bouw, infra en vastgoed komt dit regelmatig voor bij projecten waar zowel ZZP’ers als vaste medewerkers dezelfde functie vervullen.
De Belastingdienst en andere toezichthouders beoordelen de werkrelatie op basis van de feitelijke situatie. Een contract waarin iemand als ZZP’er staat vermeld, is niet voldoende om schijnzelfstandigheid uit te sluiten. Het gaat om de praktijk: heeft de ZZP’er werkelijk vrijheid in hoe, waar en wanneer het werk wordt uitgevoerd?
Wat is het verschil tussen een ZZP’er en iemand in loondienst bij dezelfde werkzaamheden?
Het belangrijkste verschil zit in de structuur van de werkrelatie, niet in de werkzaamheden zelf. Een ZZP’er werkt op basis van een opdrachtovereenkomst met autonomie over de uitvoering, terwijl een werknemer in loondienst werkt onder een arbeidsovereenkomst met gezagsverhouding. Bij gelijke taken zijn er cruciale verschillen in hoe het werk wordt georganiseerd en aangestuurd.
Een ZZP’er bepaalt zelfstandig hoe het werk wordt uitgevoerd, welke middelen worden ingezet en wanneer het werk plaatsvindt. Er is geen verplichting om persoonlijk het werk te doen, wat betekent dat een ZZP’er in principe iemand anders kan inschakelen. Daarnaast loopt een ZZP’er ondernemersrisico: bij ziekte of gebrek aan opdrachten is er geen inkomen.
Een werknemer in loondienst ontvangt instructies van de werkgever, werkt met bedrijfsmiddelen, heeft vaste werktijden en is geïntegreerd in de organisatie. De werkgever draagt het financiële risico en betaalt door bij ziekte. Ook bouwt een werknemer rechten op, zoals vakantiedagen, pensioen en ontslagbescherming.
Bij dezelfde werkzaamheden moet het verschil dus zichtbaar zijn in de vrijheid, verantwoordelijkheid en risico’s. Een projectleider in de bouw kan als ZZP’er meerdere opdrachtgevers hebben, eigen gereedschap gebruiken en projecten naar eigen inzicht organiseren. Dezelfde functie in loondienst betekent werken binnen de structuur en richtlijnen van één werkgever.
Wanneer ontstaat er schijnzelfstandigheid bij een ZZP’er?
Schijnzelfstandigheid ontstaat wanneer iemand formeel als ZZP’er werkt, maar in de praktijk functioneert als werknemer. Dit gebeurt als de werkrelatie alle kenmerken heeft van een dienstverband, maar wordt vormgegeven als een opdracht. De Wet DBA is specifiek ingevoerd om dit te voorkomen en biedt criteria om de relatie te beoordelen.
Er zijn verschillende signalen die wijzen op schijnzelfstandigheid. Exclusiviteit is een belangrijk punt: werkt de ZZP’er alleen voor één opdrachtgever en heeft diegene geen andere klanten? Dan ontbreekt het ondernemersrisico. Ook een hiërarchische relatie waarbij de ZZP’er functioneert binnen de managementstructuur van het bedrijf, is problematisch.
Vaste werktijden en aanwezigheidsplicht op kantoor of de bouwplaats zijn rode vlaggen. Een ZZP’er zou moeten kunnen bepalen wanneer en waar het werk gebeurt. Het gebruik van uitsluitend bedrijfsmiddelen en het niet hebben van eigen materiaal of gereedschap duidt ook op een werknemersrelatie.
Andere indicatoren zijn: persoonlijke arbeidsverplichting zonder mogelijkheid tot vervanging, deelname aan teamoverleg en bedrijfsuitjes alsof het een collega betreft, en het ontbreken van een duidelijk afgebakend project met begin en einde. In technische sectoren zien we dit vaak bij langlopende projecten waar ZZP’ers maanden- of jarenlang bij dezelfde opdrachtgever werken onder vergelijkbare voorwaarden als het vaste personeel.
Welke risico’s loop je als werkgever bij het inhuren van ZZP’ers naast vaste medewerkers?
Als werkgever loop je aanzienlijke juridische en financiële risico’s wanneer een ZZP’er achteraf als schijnzelfstandige wordt aangemerkt. De Belastingdienst kan de arbeidsrelatie herkwalificeren als dienstverband, met alle fiscale en sociale gevolgen van dien. Dit betekent nabetaling van loonheffingen, werkgeverspremies en mogelijk boetes over de gehele periode dat de ZZP’er heeft gewerkt.
De financiële impact kan fors zijn. Je moet alsnog werkgeverslasten betalen, inclusief premies voor sociale verzekeringen die normaal gesproken bij een dienstverband horen. Daarnaast kunnen er boetes komen voor het niet correct afdragen van belastingen. Bij opzettelijke constructies om loonheffingen te ontwijken, kunnen de sancties nog zwaarder uitvallen.
Naast financiële consequenties bestaat er ook aansprakelijkheid richting de ZZP’er zelf. Als de arbeidsrelatie wordt herkwalificeerd, kan de ZZP’er aanspraak maken op arbeidsrechtelijke bescherming die normaal bij een dienstverband hoort. Denk aan ontslagbescherming, doorbetaling bij ziekte en opgebouwde vakantiedagen.
Reputatieschade is een ander risico, vooral in sectoren zoals bouw en vastgoed waar netwerkrelaties belangrijk zijn. Bedrijven die bekendstaan om het verkeerd inzetten van ZZP’ers, kunnen moeite krijgen met het aantrekken van talent. Bij aanbestedingen en projecten kan een geschiedenis van schijnzelfstandigheid ook nadelig uitpakken.
We zien in de praktijk dat opdrachtgevers vaak voorzichtig zijn geworden door de handhaving van de Wet DBA. Toch blijft het belangrijk om bewust om te gaan met de inzet van ZZP’ers, zeker wanneer zij naast vaste medewerkers vergelijkbare taken uitvoeren.
Hoe zorg je ervoor dat een ZZP’er juridisch correct wordt ingezet?
Om een ZZP’er juridisch correct in te zetten, moet je de werkrelatie zo vormgeven dat de zelfstandigheid duidelijk is. Begin met een goed opgestelde opdrachtovereenkomst waarin het project, de deliverables en de voorwaarden helder zijn beschreven. Vermijd termen die wijzen op een gezagsverhouding, zoals ‘instructies opvolgen’ of ‘beschikbaarheid op kantoor’.
Geef de ZZP’er vrijheid in de uitvoering van het werk. Spreek resultaten en deadlines af, maar laat de invulling over aan de zelfstandige. Vermijd vaste werktijden en verplichte aanwezigheid op locatie, tenzij dit strikt noodzakelijk is voor het project zelf. Een projectleider in de bouw moet bijvoorbeeld wel op de bouwplaats zijn, maar kan zelf bepalen wanneer en hoe lang.
Stimuleer dat de ZZP’er meerdere opdrachtgevers heeft. Dit toont aan dat er sprake is van ondernemerschap. Vraag bij langere samenwerkingen regelmatig of de ZZP’er ook voor andere klanten werkt. Zorg dat de ZZP’er eigen materiaal en gereedschap gebruikt waar mogelijk, of stel dit beschikbaar als projectmiddelen zonder dat het eigendom wordt.
Baken projecten duidelijk af met een begin en einde. Vermijd doorlopende contracten die automatisch verlengen. Bij nieuwe projecten sluit je een nieuwe opdracht af. Behandel de ZZP’er niet als onderdeel van het vaste team: geen deelname aan functioneringsgesprekken, personeelsuitjes of interne teamstructuren.
Documenteer de afspraken goed en bewaar communicatie waarin de zelfstandige positie duidelijk wordt. Bij twijfel kun je een modelovereenkomst laten beoordelen of advies inwinnen.
Hoe Lakehouse helpt bij de correcte inzet van ZZP’ers
Lakehouse biedt praktische ondersteuning bij het voorkomen van schijnzelfstandigheid en het juridisch correct inzetten van ZZP’ers naast vaste medewerkers. Wij helpen bedrijven in de bouw, infra en vastgoed met:
- Beoordeling van bestaande samenwerkingen – We analyseren jouw huidige werkrelaties met ZZP’ers en identificeren mogelijke risico’s op schijnzelfstandigheid
- Opstellen van correcte opdrachtovereenkomsten – Juridisch waterdichte contracten die de zelfstandigheid waarborgen en voldoen aan de Wet DBA
- Advies over werkprocessen – Concrete handvatten om ZZP’ers de juiste vrijheid te geven zonder afbreuk te doen aan projectdoelstellingen
- Training en bewustwording – We maken je team bewust van de do’s en don’ts bij het werken met zelfstandigen
- Documentatie en compliance – Hulp bij het correct vastleggen van afspraken en het opbouwen van een defensieve administratie
Door proactief te werken aan correcte werkrelaties voorkom je kostbare naheffingen, juridische procedures en reputatieschade. Neem contact met ons op voor een vrijblijvende analyse van jouw situatie en ontdek hoe wij jou kunnen helpen bij het veilig en effectief inzetten van ZZP’ers.