Schijnzelfstandigheid is een veelbesproken thema dat grote gevolgen kan hebben voor je arbeidsvoorwaarden, belastingaanslag én verzekeringen. Vooral voor professionals die als zelfstandige werken, is het cruciaal om te begrijpen wanneer er sprake is van schijnzelfstandigheid en wat dit betekent voor je financiële zekerheid. Een van de meest onderschatte risico’s betreft je arbeidsongeschiktheidsverzekering, die mogelijk niet uitkeert wanneer je als schijnzelfstandige wordt aangemerkt.
In dit artikel beantwoorden we de belangrijkste vragen over schijnzelfstandigheid en de impact op je arbeidsongeschiktheidsverzekering. We leggen uit wanneer je als schijnzelfstandige wordt gezien, welke gevolgen dit heeft voor je verzekering en premie, en wat je kunt doen om jezelf te beschermen.
Wat is schijnzelfstandigheid en wanneer ben je schijnzelfstandig?
Schijnzelfstandigheid ontstaat wanneer je formeel als zelfstandige werkt, maar in de praktijk een arbeidsrelatie hebt die meer lijkt op een dienstverband. Je wordt als schijnzelfstandige aangemerkt wanneer je weliswaar een factuur stuurt en niet op de loonlijst staat, maar wel onder gezag werkt, geen ondernemersrisico loopt en gebonden bent aan vaste werktijden en instructies van één opdrachtgever.
De Belastingdienst hanteert verschillende criteria om te bepalen of er sprake is van schijnzelfstandigheid. Belangrijke signalen zijn: je werkt langdurig voor één opdrachtgever, je hebt geen eigen bedrijfsmiddelen, je mag geen vervanging sturen en je opdrachtgever bepaalt hoe en wanneer je het werk uitvoert. Ook het ontbreken van andere opdrachtgevers en het niet dragen van financieel risico zijn sterke indicatoren.
Sinds de invoering van de Wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties (DBA) in 2016 wordt er strenger gehandhaafd op schijnzelfstandigheid. Zowel opdrachtgevers als opdrachtnemers kunnen verantwoordelijk worden gehouden voor naheffingen en boetes wanneer de Belastingdienst oordeelt dat er sprake is van een verkapt dienstverband.
Hoe beïnvloedt schijnzelfstandigheid je recht op een arbeidsongeschiktheidsverzekering?
Schijnzelfstandigheid kan je recht op een uitkering uit een arbeidsongeschiktheidsverzekering ernstig bedreigen. Wanneer de Belastingdienst of een rechter vaststelt dat je eigenlijk in loondienst werkt, kan je verzekeraar besluiten dat je verzekering als zelfstandige niet geldig is. Dit betekent dat je bij arbeidsongeschiktheid mogelijk geen enkele uitkering ontvangt, ondanks dat je jarenlang premie hebt betaald.
Verzekeraars hanteren vaak dezelfde criteria als de Belastingdienst om te beoordelen of je werkelijk zelfstandig ondernemer bent. Bij een claim onderzoeken ze je arbeidsrelatie grondig. Als blijkt dat je feitelijk in dienstverband werkt, kunnen ze de uitkering weigeren omdat je verzekering gebaseerd is op onjuiste informatie over je arbeidsstatus.
Het probleem wordt nog complexer doordat je als schijnzelfstandige vaak ook geen recht hebt op werknemersverzekeringen zoals de WIA. Je valt dan tussen wal en schip: je arbeidsongeschiktheidsverzekering keert niet uit omdat je geen echte zelfstandige bent, maar je werkgever heeft je ook niet verzekerd als werknemer. Deze situatie kan dramatische financiële gevolgen hebben wanneer je door ziekte of een ongeval niet meer kunt werken.
Wat zijn de financiële gevolgen van schijnzelfstandigheid voor je verzekeringspremie?
De financiële gevolgen van schijnzelfstandigheid voor je verzekeringspremie kunnen aanzienlijk zijn. Wanneer je arbeidsrelatie wordt herkwalificeerd van zelfstandige naar werknemer, moet je mogelijk jarenlang betaalde premies terugbetalen of juist nabetalen, afhankelijk van welke verzekering je had moeten hebben. Daarnaast kunnen verzekeraars de al betaalde premies niet terugbetalen, terwijl de dekking achteraf ongeldig blijkt.
Als zelfstandige betaal je doorgaans een hogere premie voor een arbeidsongeschiktheidsverzekering dan werknemers, omdat je geen basisverzekering via je werkgever hebt. Wanneer achteraf blijkt dat je eigenlijk in loondienst werkte, heb je dus mogelijk jarenlang te veel premie betaald voor een verzekering die niet geldig is. Tegelijkertijd heeft je werkgever nagelaten om werknemersverzekeringen voor je af te sluiten.
Bovendien kunnen zowel jij als je opdrachtgever worden geconfronteerd met naheffingen van loonheffingen en sociale premies. De Belastingdienst kan tot vijf jaar terugvorderen, inclusief boetes en rente. Deze kosten komen vaak bovenop het verlies van je verzekeringsdekking, wat een dubbele financiële klap betekent.
Kun je als schijnzelfstandige een arbeidsongeschiktheidsverzekering afsluiten?
Als schijnzelfstandige kun je formeel wel een arbeidsongeschiktheidsverzekering afsluiten, maar die biedt je waarschijnlijk geen echte bescherming. Verzekeraars gaan ervan uit dat je een zelfstandig ondernemer bent wanneer je een AOV aanvraagt. Als later blijkt dat je feitelijk in loondienst werkt, is de verzekeringsovereenkomst gebaseerd op onjuiste informatie en kan de verzekeraar de dekking afwijzen.
Het probleem is dat veel professionals niet beseffen dat ze als schijnzelfstandige werken. Ze sluiten te goeder trouw een arbeidsongeschiktheidsverzekering af, in de veronderstelling dat ze zelfstandig ondernemer zijn. Pas bij een claim of controle komt aan het licht dat hun arbeidsrelatie anders wordt beoordeeld dan ze zelf dachten.
Wil je jezelf goed verzekeren, dan is het essentieel om eerst duidelijkheid te krijgen over je arbeidsstatus. Vraag een modelovereenkomst aan bij de Belastingdienst of laat je arbeidsrelatie beoordelen voordat je een verzekering afsluit. Zo voorkom je dat je jarenlang premie betaalt voor een verzekering die uiteindelijk niet uitkeert.
Wat moet je doen als je schijnzelfstandig blijkt te zijn en al een AOV hebt?
Blijkt dat je schijnzelfstandig bent terwijl je al een arbeidsongeschiktheidsverzekering hebt afgesloten? Neem dan direct contact op met je verzekeraar en je opdrachtgever om de situatie te bespreken. Transparantie is cruciaal: verzwijg de situatie niet, want dat kan later tegen je werken bij een eventuele claim. Bespreek met je opdrachtgever of jullie de arbeidsrelatie kunnen omzetten naar een regulier dienstverband.
Wanneer je overgaat naar een dienstverband, moet je je arbeidsongeschiktheidsverzekering aanpassen of beëindigen. Als werknemer val je onder de WIA en heb je mogelijk recht op aanvullende verzekeringen via je werkgever. Informeer bij je nieuwe werkgever welke verzekeringen die aanbiedt en of deze voldoende dekking bieden voor jouw situatie.
Heb je al jarenlang als schijnzelfstandige gewerkt, overweeg dan juridisch advies in te winnen. Een arbeidsrechtadvocaat of fiscalist kan je helpen bij het regulariseren van je situatie en adviseren over mogelijke naheffingen. Ook kun je met hen bespreken of je aanspraak kunt maken op achterstallige arbeidsvoorwaarden en ontslagbescherming die je als werknemer zou hebben gehad.
Hoe wij helpen bij arbeidsrechtelijke vraagstukken
Bij Lakehouse begrijpen we hoe complex arbeidsrelaties kunnen zijn, vooral in de technische sectoren waarin we gespecialiseerd zijn. Hoewel we geen juridisch advies geven over schijnzelfstandigheid, helpen we wel bij het vinden van de juiste arbeidsrelatie die past bij jouw situatie en ambities.
We ondersteunen professionals op verschillende manieren:
- We bemiddelen naar vaste dienstverbanden met uitstekende arbeidsvoorwaarden en verzekeringen.
- We bieden interimmanagementposities met heldere contractvormen.
- We adviseren over de verschillende mogelijkheden binnen werving, selectie en detachering.
- We zorgen voor transparantie over arbeidsvoorwaarden en verzekeringen bij elke functie.
Twijfel je over je huidige arbeidsstatus of zoek je naar een nieuwe uitdaging met duidelijke afspraken? Neem contact met ons op en ontdek hoe we je kunnen helpen bij de volgende stap in je carrière binnen vastgoed, bouw, infrastructuur, industrie of duurzaamheid.